Romence

Romence

Romanya, başta Moldova ve Transdinyester olmak üzere konuşulan bir Roman dilidir. Önemli sayıda Romence konuşmacısı bulunan diğer ülkeler arasında Sırbistan, Ukrayna, Macaristan, İtalya, İspanya, Almanya, Rusya, İsrail, ABD ve Kanada bulunmaktadır. 2016’da Romanya’da yaklaşık 17 milyon, Moldova’da 2,5 milyon, Transnistria’da 177.000, İtalya’da 1.1 milyon, İspanya’da 800.000 ve Ukrayna’da 327.000 kişi olmak üzere dünya çapında yaklaşık 24 milyon Rumen konuşmacı vardı.

Romence, Romen dillerinin Balkan-Romantizm ya da Doğu Romantizm dalının bir üyesidir. Romalılar tarafından bölgeye getirilen Vulgar Latin’den, MS 105-106’da burayı geliştirmişti. O zamanlar modern Romanya, Moldova ve Bulgaristan, Sırbistan, Macaristan, Polonya, Slovakya ve Ukrayna’nın bölgelerine karşılık gelen bölge, Dacia olarak biliniyordu. Dacia Traiana olarak bilinen Roma İmparatorluğu’nun bir eyaleti oldu.

Romence, diğer dillerinden kaybolan isim davaları gibi Latince’nin bir dizi özelliğini elinde bulundurmaktadır. Ayrıca çevreleyen Slav dilleri, Fransızca, Eski Kilise Slavonu, Almanca, Yunanca ve Türkçe dillerinden ve aynı zamanda Dacia’da yaklaşık 7. yy’a kadar süren soyu tükenmiş bir Hint-Avrupa dili olan Dacian’dan gelen kelimeleri de içermektedir.

Romence, ilk olarak 16. yüzyılda, özellikle dini metinler ve diğer belgelerde yazılı olarak ortaya çıktı. Romence dilinde en eski bilinen metin, 1521 yılından kalmadır ve Câmpulung’dan Neacşu’dan Braşov belediye başkanlığına bir mektuptur. Neacşu, 1859 yılına kadar Walachia ve Moldova’da kullanılan Eski Kilise Slavonu’na benzeyen eski Kiril alfabesinin bir versiyonunda yazdı.

  1. yüzyılın sonlarından itibaren, Latince alfabesinin Macarca yazım kurallarını kullanan bir versiyonu, Translyvania’da Romence yazmak için kullanıldı. Daha sonra 18. yüzyılın sonlarında İtalyancaya dayalı bir yazım sistemi benimsendi.

Kiril alfabesinin bir versiyonu 1989 yılına kadar Sovyet Cumhuriyetinde Latin alfabesinin Romence versiyonuna geçtiklerinde kullanılmıştır.

Eski Romence alfabesi

Latin alfabesinin bu versiyonu Kiril’den Latin alfabelerine geçiş sırasında kullanılmıştır. Daha çok kilise yazılarında olmasına rağmen hala kullanılmaktadır.

a [ ` b c d e f g h
A Ă Â B C D E F G H
i Î j k l m n o p r
I I J K L M N O P R
s ] t \ u v x z    
S Ş T Ţ U V X Z    

Romence için Kiril alfabesi (16.yüzyıl-1860)

А а Б б В в Г г Д д Е e Ж ж Ѕ ѕ З з  
az buche vede glagol dobru est juvete zalu zemle  
a b v g/gh d e j dz z  
[a] [b] [v] [g] [d] [e] [ʒ] [dz] [z]  
                   
И и Й й І і К к Л л М м Н н О o П п  
ije   i kalu liude mislete naş on pocol  
i i i c/ch l m n o p  
[i] [j/ʲ] [i]  [k] [l] [m]  [n] [o] [p]  
                   
Р р С с Т т ОУ Оу У Ȣ Ф ф Х х Ѡ ѡ Щ щ  
râţă slovă tferdu upsilon ucu fârta heru omega ştea  
r s t u u f h o şt  
[r] [s] [t] [u] [u] [f] [h] [h] [ʃt]  
                   
Ц ц Ч ч Ш ш Ъ ъ Ы ы Ь ь Ѣ ѣ Ю ю IA  
ţi cervu şa ier ieir   eati(u) io/iu ia  
ţ c ş ă/ŭ â/î/ĭ/ŭ ă/ŭ/ĭ ea iu ia  
[ts] [ʧ] [ʃ] [ə] [ɨ]   [æ] [ju] [ja]  
                   
IE Ѧ ѧ Ѫ ѫ Ѯ ѯ Ѱ ѱ Ѳ ѳ Ѵ ѵ ↑ ↑ Џ џ  
  ia   csi psi thita   în gea  
ie ĭa/ea î x ps th/ft i/u în/îm g  
[je] [ja/æ] [ɨ] [ks] [ps] [t/θ] [i/y/v] [ɨn/ɨm] [ʤ]  
                   

 Çağdas Romence Alfabesi

A a Ă ă Â â B b C c D d E e F f G g  
a ă î be/bî ce/cî de/dî e ef/fe/fî g(h)e/gî  
H h I i Î î J j K k L l M m N n O o  
ha(ș)/hî i î je/jî ca(pa) el/le/lî em/me/mî en/ne/nî o  
P p Q q R r S s Ș ș T t Ț ț U u V v  
pe/pî kü/chiu er/re/rî es/se/sî șe/șî te/tî țe/țî u ve/vî  
W w X x Y y Z z            
dublu ve/vî ics igrec ze/zet/zî            

Romence Telaffuz

Ünlüler, çift ünlü ve üç sesli hece

a e i o u ă â î ö  
[a/ə] [e/e̯/je] [i/j/ʲ] [o/o̯] [u/w] [ə] [ɨ] [ɨ] [ø/ɵ]  
ü ai au ei eu ii iu oi ou  
[y/ju] [aj] [aw] [ej] [ew] [ij] [iw] [oj] [ow]  
ui uu ăi ău âi âu ea eo e-u  
[uj] [uw] [əj] [əw] [ɨj] [ɨw] [e̯a/e] [e̯o] [e̯u]  
ia ie io iu oa ue ua  
[ja] [je] [jo] [ju] [o̯a/o] [we] [wa] [wə] [wɨ]  
eai eau iai iau iei ieu ioi iou oai  
[e̯aj] [e̯aw] [jaj] [jaw] [jej] [jew] [joj] [jow] [o̯aj]  
uai uau uăi eoa ioa          
[waj] [waw] [wəj] [e̯o̯a] [jo̯a]          

Ünsüzler

b c d f g h j k l
[b] [k/ʧ] [d] [f] [g/ʤ] [h/ç/x] [ʒ] [k] [l]
m n p q r s t ţ
[m] [n] [p] [k] [r] [s] [ʃ]  [t]  [ts]
v w x y z        
[v] [v/w/u] [ks/gz] [j/i] [z]        

Not

Bazı harflerin başlangıç kelimelerinde kullanıldığında farklı şekilleri vardır:

İlk form Ѻ ѻ Є є Ѹ` ѹ` Ѹ Ȣ Ѩ ѩ Ѥ ѥ  
   Normal form О o Е e ОУ Оу  У Ȣ IA IE  
 Yunancadan alınmış sözcüklerinden Ѯ, Ѱ, Ѳ harfleri kullanıldı.

 Notlar

c = [ʧ] i veya e’den önce, ancak [k] başka bir yerde,

g = [ʤ] i veya e’den önce, ancak [g] başka bir yerde,

ch = [k] i veya e’den önce,

gh =[g] i veya e’den önce,

I=[i] ünlülerden önce ancak,[i] başka bir yerdedir.

Çok heceli bir sözcüğün sonunda görüldüğünde, telaffuz edilmez, ancak önceki ünsüzleri damaktan söyler. Örneğin, vorbiţi (hepiniz konuşun) = [vorbitsʲ]. Bunun tek istisnası, sözcüklerin bir ünsüz + r + i ile fiilin mastar hali olarak sona ermesidir. a vorbi (konuşmak)

 

Romence hakkında daha fazla bilgi ve tercüme ihtiyaçlarınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir